Tag Archive | "arhitektura"

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

Arhitekta i dizajner Bernardo Bernardi

Posted on 09 April 2017 by heroji

Siniša I. Kovačević

 

Arhitekta i dizajner Bernardo Bernardi

 

 

U izdanju Muzeja arhitekture HAZU, objavljena je monografija dr Ive Ceraj “Bernardo Bernardi – dizajnersko delo arhitekte 1951-1985” (Zagreb, 2016). Izdavanjem studije, predstavljena je autorkina doktorska disertacija bazirana na istraživanju bogatog opusa čuvenog hrvatskog arhitekte i dizajnera. Lični arhivski fond Bernarda Bernardija (1921-1985) čuva se u Muzeju arhitekture u Zagrebu, a disertacija istoričarke umetnosti Ive Ceraj izrađena je na temelju stručne kustoske obrade navedenog fonda. U monografiji su predstavljeni rezultati naučnog istraživanja Bernardijevog dizajnerskog delovanja, kao i njegov teorijski i strukovni angažman tokom inicijalnog razdoblja modernog oblikovanja enterijera.

 

Bernardo_Bernardi

 

Bernardi je rođen na Korčuli, a klasičnu gimnaziju završio je u Dubrovniku. Upisao je Odsek za arhitekturu Tehničkog fakulteta u Zagrebu, a nakon diplomiranja (1948) radi kao asistent prof. Zdenka Strižića na Katedri za arhitektonsko projektovanje. Godine 1951. započinje dinamično profesionalno delovanje u svojstvu samostalnog arhitekte i dizajnera, i ovaj status će zadržati do kraja karijere. Od 1956. do 1957. boravi na studijskom usavršavanju u Parizu. Krajem 1960. godine, zahvaljujući stipendiji UNESKO-a, odlazi na tromesečni put po Danskoj, Finskoj i Švedskoj, koji će presudno uticati na dalji razvoj njegovog opusa. Sagledavajući značaj skandinavskih obrazovnih institucija, Bernardi među prvima ukazuje na nužnost visokoškolskog sistema edukacije, što će doprineti otvaranju studija dizajna u Zagrebu.

 

Nadovezujući se na postulate moderne arhitekture Zagrebačkog kruga, on po povratku iz Skandinavije ima priliku da primenjuje nova, sveža iskustva nordijskog kreativnog modela. Neposredan susret sa jedinstvenim delovanjem tamošnjih arhitekata i dizajnera, najpre sa pionirima “organskog modernizma” kao što je Alvar Alto, uveo je Bernardija u nove smernice traženja nadahnuća. Osim dubokog razumevanja materijala (posebno drveta) i ideje o interaktivnom procesu proizvodnje, one su podrazumevale i direktne uticaje slikarstva i skulpture, posebno apstraktnih formi (H. Arp, A. Kalder). Upravo je stapanjem “geometrijskog funkcionalizma” sa mekoćom linija nordijskog “organskog modernizma,” Bernardi uneo nove i podsticajne vrednosti na domaćoj dizajnerskoj sceni.

 

Monografija_Bernardo_Bernardi

Njegov svestarni rad obuhvatao je, pored arhitektonskog projektovanja i širok raspon aktivnosti – od dizajniranja javnih, poslovnih i privatnih enterijera, preko oblikovanja velikih izložbi, do bogate teorijske i publicističke delatnosti. Kao klasičan arhitekt objekata visokogradnje, nije bio preterano uspešan. Uspeo je da realizuje nekoliko većih projekata, od kojih treba izdvojiti hotel “Marko Polo” i hotel “Park” u rodnoj Korčuli, aerodrom u Zadru, upravnu zgradu “Simpo” u Beogradu. Za neke projekte dobio je značajna priznanja i visok plasman na konkursima (zgrada opere u Beogradu, spomen-obeležje u Jajincima). Interdisciplinarnost Bernardijevog stvaralačkog rada odvijao se u razdoblju otvorenom za aktuelna pitanja sinteze arhitekture, dizajna i likovnih umetnosti.

 

Bernardi je postao prvi posleratni produkt dizajner, radeći projekte za tada brojne fabrike nameštaja koje su 1960-ih otvarane širom Jugoslavije. Posebno je bila plodna njegova saradnja sa fabrikom nameštaja TVIN iz Virovitice. On izrađuje prve tipske elemente školskog nameštaja, mobilijara mnogih kancelarijskih, turističkih i stambenih objekata, kao i enterijera različitih namena. Među najpoznatija Bernardijeva dela, spadaju – enterijer Radničkog sveučilišta u Zagrebu, hotela “Marko Polo” na Korčuli, Zagrebačkog aerodroma, enterijer ceremonijalnog objekta (kapela) na Novom groblju u Novom Sadu, crkve Sv. Petra u Splitu.

 

Tragom Bernardijeve intenzivne posvećenosti posleratnoj stambenoj problematici utvrđuju se polazišta i uticaji (Adolf Los, Šarlota Perijan) referentni za razvoj daljih smernica “kulture stanovanja“, u koje autor uključuje procese kreativne standardizacije stambene opreme radi uspostavljanja proporcionalnih odnosa s minimalnom kvadraturom. Bernardi se godinama uspešno bavio temom stanovanja, koju zapčinje 1950-ih, pa je na uglednom Milanskom trijenalu 1957. osvojio srebrnu medalju za uređenje stambenog ambijenta. Iste godine u Zagrebu, na Velesajmu, počinje serija izložbi “Porodica i domaćinstvo“, čiji je Bernardi važan protagonist.

 

Bilo je to posleratno doba kada se Hladni rat vodio i putem dizajna, pa je održana i takozvana “kuhinjska debata“ Niksona i Hruščova. Ovaj neobičan disput doživeo je svoj vrhunac u moderno opremljenoj kuhinji koju su SAD predstavile u Moskvi, a povodom koje je sovjetski predsednik izjavio “Vi, Amerikanci, mislite da će ruski narod biti fasciniran ovim stvarima…“, što je izazvalo dalju raspravu predstavnika supersila i pokazalo da naizgled bezazlene stvari, kao što je pitanje kuhinje, mogu da dovedu do oštrih reči. Gledajući blagodeti američkog načina života, oličenog u kućnim aparatima i nameštaju, i poredeći to sa sovjetskim ponudama turbina i parnih kotlova, prosečan posetilac Zagrebačkog velesajma neminovno se opredeljivao za “američki san“, priželjkujući ga i kao sopstvenu realnost.

 

Bernardi je bio i društveno angažovan. Jedan je od osnivača Exata 51 (1951-1956), ULUPUH-a (1957) i Centra za industrijsko oblikovanje (1964). U razdoblju od 1977. do 1985. nalazio se u svojstvu predsednika radne grupe za osnivanje Studija dizajna u Zagrebu, a od 1983. deluje kao suosnivač i predsednik Društva dizajnera Hrvatske. Bio je vezan za izlaženje stručnog arhitektonskog časopisa Udruženja arhitekata Hrvatske – “Čovjek i prostor”. Kao jedna od najmerodavnijih osoba u području primenjenih umetnosti i dizajna, Bernardi je davao podršku i doprineo afirmaciji mnogih umetnika (Jagoda Buić, Alfred Pal, Mirko Ilić). U znak trajne uspomene na njega, Društvo arhitekata Hrvatske ustanovilo je godišnju nagradu “Bernardo Bernardi” za najuspešnije ostvarenje na području dizajna i unutrašnjeg uređenja.

 

Za rekonstrukciju i dogradnju Palate Lešić-Dimitri u Korčuli, arhitekta Zora Salopek-Baletić je 2009. bila nominovana za nagradu “Bernardo Bernardi” koju dodeljuje Društvo arhitekta Hrvatske. Tako je nominacijom rekonstruisane korčulanske palate iz 18. veka, ime čuvenog arhitekte ponovo dovedeno u vezu sa njegovim rodnim ostrvom. U znak poštovanja prema znamenitom projektantu i dizajneru, jedna ulica u Zagrebu i gradu Korčuli nose ime Bernarda Bernardija.

Inspirativan i za NIN-ovog laureata

 

 

U obimnoj studiji “Umetnost konstruktivnog pristupa – Exat 51 i Nove tendencije” (Zagreb, 2000), autor Jerko Denegri govori o delovanju umetničke grupe Exat 51 (skraćenica od Eksperimentalni atelje) čiji su članovi bili arhitekte (B. Bernardi, V. Rihter) i slikari (V. Kristl, I. Picelj, A. Srnec). O svestranoj delatnosti Bernardija piše Stane Bernik, dok o njegovim aktivnostima u okvirima hrvatskog kulturnog konteksta 1950-ih, govori Feđa Vukić. Doktorsku disertaciju pod naslovom “Dizajnersko delo arhitekta Bernarda Bernardija: 1951-1985”, istoričarka umetnosti Iva Ceraj odbranila je 2011. na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, a 2016. usledilo je i njeno monografsko objavljivanje. Sobna garnitura poznatog hrvatskog arhitekte i dizajnera, dobila je značajno mesto i u romanu Slobodana Tišme “Bernardijeva soba” (Novi Sad, 2011).

 

Comments (2)

Tags: , , , , , , , , , ,

Knjiga o slavnom arhitekti

Posted on 16 July 2016 by heroji

Siniša I. Kovačević

 

KNJIGA O SLAVNOM ARHITEKTI

 

 

Biografija Frenka Lojda Rajta

 

 

U ediciji “Klepsidra“, izdavačka kuća “Klio“ objavila je knjigu Roberta Makartera “Frenk Lojd Rajt“. U deset poglavlja, autor predstavlja dekade Rajtovog delovanja, dajući glavna obeležja umetnikovog razvoja kao i dela koja je projektovao. U arhitektonskoj istoriografiji delatnost slavnog američkog i svetskog arhitekte podeljena je na ranu i kasnu fazu. Rani period se odnosi na razdoblje od 1887. do 1909, a kasni na vreme od 1936. do 1943. godine. Period između pomenutih etapa govori o vremenu Rajtovih putovanja, usavršavanja i upoznavanja dela drugih pravaca i kultura. S druge strane, radilo se o vremenu kada je arhitekta bio najmanje produktivan u projektantskom smislu, mada to iz današnje perspektive ne izgleda realno (od 1909-1919. sačinio je 121 projekat od kojih je realizovano 56, a od 1919-1929. uradio je 60 od kojih je 17 izgrađeno).

 

 Frenk Lojd Rajt

 

 

Prvi značajan uticaj na Rajtov rani razvoj izvršila je familija njegove majke Ane Lojd Džouns Rajt. Iskustvo od osam godina provedenih na imanju Džejmsa Lojda Džounsa, disciplina koju je ujak u njega usadio, i prilika da provodi mnogo vremena u prirodi, trajno su uticali na Rajta, stvorivši kod njega veliku ljubav i poštovanje prema prirodnom uređenju stvari. Porodica Rajtove majke nesumnjivo je imala veoma značajnu ulogu u oblikovanju njegovih pogleda na svet, što je on i potvrdio odlukom da u osamnaestoj godini promeni svoje ime iz Frenk Linkoln Rajt u Frenk Lojd Rajt. Pored pomenutog, na njega su veliki uticaj imale ideje transcendentalizma, jedinog potpuno američkog kulturnog sistema. Osnova ove grupe bili su Emerson, Toro, Teodor Parker, Margaret Fuler i Bronson Alkot, čije je razmišljanje uticalo na stvaralaštvo Hermana Melvila, Volta Vitmena i drugih.

 

Iste godine kada je otvorio samostalni biro (1893), u Čikagu je održana Svetska izložba. Tokom posete Japanskom paviljonu, Rajt je mogao pažljivo da proučava mali hram urađen po uzoru na hram Ho-o-do u Uđiju, blizu Kjota. Utisak koji je hram ostavio na njega imao je neposredan efekat, jer je u svom stvaralaštvu primenio i transformisao mnoge aspekte ove građevine, kao što su – klizni zidovi, uređenje prema kojem se enterijer ne deli na fiksne prostorije, streha koja se nadvija nad stranama građevine stvarajući senku, kao i “tokonoma” (blago uvučeni prostor u centru sobe) na čije je mesto Rajt postavio kamin. Pored efekta same građevine, on je imao priliku i da pročita tekst o hramu koji je za potrebe zvaničnog kataloga izložbe napisao Okakura Kakuzo, kasnije autor kultne “Knjige o čaju“ (objavljena na engleskom 1906. godine) koja je imala ogroman uticaj na Rajta.

 

Prvi put je posetio Japan 1905. godine. Na ovom putovanju Rajt je stekao afinitet prema japanskim drvorezima, naročito stvaralaštvu Hirošigea i Hokusaija. U periodu između 1916. i 1922. godine, više puta je odlazio u Japan gde je, pored hotela “Imperijal“, projektovao veliki broj kuća i javnih građevina. Tokom četvorogodišnjeg boravka u ovoj zemlji, potpuno se prilagodio japanskoj svakodnevnoj kulturi i počeo je da nosi kimono u svojoj kući i hotelima i gradovima koje je posećivao. Napisao je da njegov projekat hotela “ne predstavlja nametanje moderne ili američke arhitekture japanskom narodu“, već odavanje “počasti Japanu kao drevnoj moderni“, i tradiciji japanskih kuća, hramova i vrtova. Mnogi elementi japanske arhitekture i kulture primenjeni su u Rajtovom stvaralaštvu tokom rane i kasne faze njegovog opusa.

Rajt 1-2

 

Ako se prva etapa delovanja vezuje za usavršavanje u biroima (“Džozef Liman Silzbi” i “Adler i Saliven“), rad na porodičnim kućama (kuće Vinslou, Vord Vilic, Robi), začetak opredeljenja ka “organskom“ u arhitekturi, razvijanje koncepta “prerijske kuće“, inspiraciju Japanom, u drugoj nastavlja projektovanje poslovnih objekata (kompleks zgrada kompanije “Džonson Veks“), ali i dobija velike narudžbe uglednih klijenata (“Kuća na vodopadu“ za pitsburškog milionera Edgara J. Kaufmana) i značajnih fondacija (Muzej Gugenhajm u Njujorku). I u životnom i u radnom veku, što se vremenski poklapa s većim delom drugog stoleća postojanja SAD, Rajt je nastojao da razvije arhitekturu prikladnu za mladu američku naciju i novu kulturu 20. veka.

Njegovo stvaralaštvo unelo je novine u tadašnje poimanje grada, ideala zajednice, i u svojstva porodične kuće. Određeni funkcionalni elementi i prostori su prvi put primenjeni u Rajtovim projektima (u kući Robi prvi put u svetskoj arhitekturi garaža se pojavljuje kao integralni deo kuće), a za mnoga njegova dela vezane su različite inovacije. U poslovnoj zgradi Larkin, podignutoj 1904. u Bafalu (država Njujork), prvi put u SAD pojavljuje se sistem za klimatizaciju. Novina je bila i obrnuta “organizacija” u kojoj su rukovodioci smešteni u prizemlje zgrade gde su bili vidljivi radnicima u prostorijama iznad njih. Najupečatljivija bila je trpezarija na poslednjem spratu, sa stolovima koje je Rajt dizajnirao tako da niko ne može da sedi u pročelju, čime je postignuto da se rukovodioci i ostali zaposleni osećaju jednakim dok obeduju.

 

On je sve češće reagovao na arhitektonska dešavanja u Evropi a, naročito, na Internacionalni stil. Negirao je opšte prihvatanje formi koje su trenutno bile u modi u korist demokratske arhitekture, kritikovao je “kartonske kuće“ Internacionalnog stila i hvalio liberalni karakter prerijske kuće. Okarakterisao je neboder kao “prostor za iznajmljivanje“ od kojeg koristi ima vlasnik zemljišta, a ne stanari zgrade. Ostavši dosledan u svojim progresivnim uverenjima, Rajt je bio strastveni pacifista i rani predstavnik izolacionizma koji se protivio ratovanju. U svojim antiratnim esejima zalagao se za to da američka demokratija bude “uzor, a ne policajac“, ostatku sveta. Tokom američke intervencije u Koreji i nemešanja međunarodnih institucija, on je 1952. kritikovao Internacionalni stil, ističući zgradu Ujedinjenih nacija, kao upečatljiv primer mešavine “loše arhitekture i loše politike“.

 

Rajtov život i arhitektura, tema su naizgled beskrajnog niza knjiga i radova, od kojih su neke prevedene i kod nas – Brus Bruks Fajfer “Frenk Lojd Rajt – graditi za demokratiju” (Beograd, 2006). U postojećim studijama često su zanemarene ideje i uverenja koja su oblikovali Rajtov rad, širi intelektualni kontekst u okviru kojeg je stvarao, kao i način na koji je sve to uticalo na njegovu arhitekturu. Kao posledica toga, najvažniji deo njegovog života – život arhitekte, ostao je suštinski neistražen. Knjiga Roberta Makartera ima za cilj da predstavi Rajta kao arhitektu, pa se stoga može opisati kao “arhitektonska biografija”. Izvedena dela Frenka Lojda Rajta u potpunosti otelotvoruju njegove etičke ideale, kao i njegovu viziju savremenog življenja u harmoniji sa prirodom. Ti su principi važni i danas koliko i u vreme kada je Rajt osmislio svoje neverovatne građevine.

Comments (1)